Logistyka – na czym polega i jakie są jej rodzaje?

Logistyka to proces planowania, realizowania i kontrolowania sprawnego oraz ekonomicznie efektywnego przepływu surowców, materiałów, wyrobów gotowych i informacji z punktu pochodzenia do punktu konsumpcji. Rodzaje tej dziedziny dzieli się przede wszystkim według zasięgu oddziaływania oraz obszaru zainteresowań. W artykule wyjaśniamy, na czym polega ten obszar zarządzania i jakie ma najważniejsze odmiany.

Czym jest logistyka?

Ta dziedzina bywa definiowana jako proces zarządzania przepływem dóbr i powiązanych z nimi informacji od źródła do użytkownika końcowego. W ujęciu przyjętym przez Radę Zarządzania Logistycznego w 1992 roku chodzi o spełnienie wymagań klienta przy zachowaniu sprawności i efektywności ekonomicznej. Taka definicja łączy więc fizyczne przemieszczanie towarów z koordynacją danych.

W codziennej praktyce działania obejmują bardzo zróżnicowane czynności – od planowania potrzeb materiałowych po obsługę zwrotów. Do najważniejszych z nich należą:

• obsługa klienta,
• prognozowanie popytu,
• kontrola zapasów,
• realizowanie zamówień,
• pakowanie,
• obsługa zwrotów,
• transport i składowanie,
• gospodarowanie odpadami.

Sprawna logistyka to nie tylko przewiezienie towaru z punktu A do punktu B, lecz także równoległy przepływ informacji umożliwiający kontrolę zapasów i terminowość dostaw.

Czym jest reguła 7W?

Uproszczone podejście do całości dobrze oddaje reguła 7W. Wskazuje ona, że przepływ towarów powinien opierać się na siedmiu warunkach:

• właściwy produkt,
• właściwa ilość,
• właściwy stan,
• właściwe miejsce,
• właściwy czas,
• właściwy klient,
• właściwa cena.

Uzupełnieniem jest koncepcja 4C, która akcentuje potrzeby klienta, koszty, wygodę zakupu i dostarczane informacje. Wewnątrz przedsiębiorstwa wszystkie elementy tworzą system logistyczny. Można go analizować klasycznie – osobno dla każdego obszaru – albo integracyjnie, czyli przez pryzmat całości procesów.

Jakie są rodzaje logistyki?

Podstawowy podział tej dziedziny wynika z zasięgu oddziaływania oraz z obszaru, na którym koncentrują się procesy. Oba ujęcia pozwalają lepiej zrozumieć, gdzie zaczyna się i kończy odpowiedzialność logistyka oraz jakie zadania dominują w danym wariancie.

Jak dzieli się logistyka ze względu na zasięg oddziaływania?

W tym ujęciu wyróżnia się kilka poziomów – od procesów zachodzących wewnątrz jednego zakładu po przepływy obejmujące cały świat.

Jak wygląda podział ze względu na obszar zainteresowań?

Znacznie częściej w praktyce mówi się o podziale przedmiotowym, który odpowiada różnym sferom działania firmy. Wyróżnia się tutaj m.in.:

• logistykę zaopatrzenia – sferę zaopatrzenia przedsiębiorstwa,
• logistykę produkcji – planowanie i sterowanie przebiegiem produkcji,
• logistykę dystrybucji – przemieszczanie gotowych produktów do klientów,
• logistykę magazynową – magazynowanie i usprawnianie przepływu towarów,
• logistykę transportu – zastosowanie koncepcji logistycznych w przewozie materiałów i ludzi,
• logistykę marketingową – połączenie zaopatrzenia i dystrybucji,
• ekologistykę – zbiórkę, gromadzenie i usuwanie odpadów,
• logistykę odzysku – przepływy od miejsca konsumpcji do miejsc pochodzenia,
• logistykę miejską – organizację systemów na terenach zurbanizowanych,
• e-logistykę – wykorzystanie internetu i systemów informatycznych do integracji procesów.

Jak rozwijała się logistyka?

Termin wywodzi się ze sztuki wojennej. Jako element prowadzenia walki pojawił się już w X wieku w bizantyjskim traktacie cesarza Leona VI, a współczesne rozumienie logistyki wojskowej ukształtowało się po publikacji Zarysu sztuki wojennej Antoine-Henriego Jominiego z 1838 roku. Dopiero pod koniec lat 50. XX wieku zainteresowano się możliwościami oszczędności w sferze dystrybucji cywilnej.

Za symboliczny początek biznesowego spojrzenia uznaje się artykuł Petera Druckera z 1962 roku w magazynie Fortune, zatytułowany „Ciemny kontynent gospodarki”. W latach 60. poszczególne aspekty zarządzania logistycznego nadal rozpatrywano jednak oddzielnie. Dopiero pod koniec lat 70. zaczęto łączyć zarządzanie materiałami z dystrybucją, co stworzyło podwaliny pod zarządzanie łańcuchem dostaw.

Na początku XXI wieku pojawiło się pojęcie łańcucha dostaw, a następnie sieci dostaw. Wzrost świadomości ekologicznej doprowadził do wyodrębnienia ekologistyki i logistyki odzysku. Rozwój systemów informatycznych oraz sieci komputerowych przyczynił się z kolei do powstania e-logistyki, a specyfika obszarów miejskich – do wyodrębnienia logistyki miejskiej. Obecnie jest to jeden z ważniejszych aspektów zarządzania przedsiębiorstwem, a specjalistyczne badania prowadzi m.in. Kühne Logistics University w Hamburgu.

Logistyka cywilna przejęła z wojska gotowe wzorce planowania dostaw i koordynacji ruchu wojsk, ale dziś stanowi odrębny obszar zarządzania przedsiębiorstwem.

Jak wygląda kształcenie logistyczne?

Studia I stopnia na kierunku logistyka trwają 3,5 roku i obejmują 7 semestrów. Absolwent uzyskuje tytuł inżyniera i może kontynuować naukę na studiach II stopnia. Program łączy zagadnienia z obszaru nauk inżynieryjno-technicznych oraz nauk o zarządzaniu i jakości. Część kierunków posiada certyfikat EUR-ACE® Label, który potwierdza zgodność z europejskimi normami kształcenia.

Z kolei Logistics Performance Index opracowany przez Bank Światowy wskazuje, że wykształcenie specjalistów z zakresu zarządzania łańcuchem dostaw jest jednym z najważniejszych zadań dla gospodarki.

Jakie specjalności można wybrać?

Uczelnie coraz częściej dopasowują siatkę zajęć do potrzeb rynku. W ofercie pojawiają się zarówno klasyczne ścieżki, jak i nowe obszary związane z cyfryzacją. Przykładowe specjalności to logistyka metropolitalna, logistyka przedsiębiorstw, logistyka turystyki wodnej, logistyka w e-commerce, AI w logistyce, logistyka offshore czy telematyka transportu i logistyki.

Czego uczą studia logistyczne?

W trakcie nauki studenci poznają narzędzia do modelowania, symulacji i optymalizacji procesów, a także systemy informatyczne wspierające pracę magazynów i transportu. W programach często pojawiają się m.in.:

• systemy ERP, WMS i TMS,
• automatyczna identyfikacja w łańcuchach dostaw,
• modelowanie systemów i procesów logistycznych,
• optymalizacja procesów transportowych,
• zarządzanie magazynem i dystrybucją,
• Internet rzeczy w logistyce.

W nowoczesnych laboratoriach, takich jak Laboratorium Automatyzacji Procesów Magazynowych, pracuje się m.in. z sorterami paczek, systemami skanowania i oprogramowaniem do monitorowania łańcucha dostaw. Dzięki temu absolwenci mają kontakt z rozwiązaniami stosowanymi w centrach dystrybucyjnych i firmach transportowych.

Jakie perspektywy zawodowe ma logistyk?

Osoby po tym kierunku znajdują zatrudnienie w sektorze TSL, czyli w transporcie, spedycji i logistyce. Pracują w centrach logistycznych, działach magazynowania dużych zakładów przemysłowych, przedsiębiorstwach transportowych, administracji centralnej i terenowej oraz w zakładach komunikacji publicznej. Coraz częściej trafiają też do branży e-commerce, transportu morskiego, lotniczego i kolejowego.

Gdzie pracują absolwenci?

Najczęściej obejmują stanowiska specjalistów ds. logistyki, spedytorów, dyspozytorów, koordynatorów transportu czy menedżerów logistyki. W zależności od doświadczenia wynagrodzenia w tej branży kształtują się od około 5 470–7 220 zł brutto na start, przez 7 490–10 730 zł brutto po zdobyciu praktyki, aż do 8 920–29 980 zł brutto na stanowiskach zaawansowanych i kierowniczych.

Absolwenci mogą też prowadzić własną działalność gospodarczą, np. w zakresie doradztwa logistycznego, spedycji międzynarodowej lub obsługi terminalowej. Zadania bywają bardzo zróżnicowane – od zabezpieczania ładunków w transporcie po projektowanie układu magazynu i nadzór nad dokumentacją celną.