Przedsiębiorca – kim jest, jakie ma obowiązki i jak nim zostać?

Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której przepisy przyznają zdolność prawną i która we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową. Aby nim zostać, zwykle trzeba dokonać wpisu w CEIDG albo rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Poniżej znajdziesz informacje o definicjach, obowiązkach oraz statusie AEO w obrocie celnym.

Kim jest przedsiębiorca według polskiego prawa?

Słowo to wywodzi się z francuskiego entrepreneur, które po raz pierwszy odnotowano w słowniku Dictionnaire de la langue francaise w 1437 roku. W międzywojennej Polsce posługiwano się pojęciem kupca, zapisanym w art. 2 § 1 kodeksu handlowego. Po II wojnie światowej zastąpiła je jednostka gospodarcza, a później ustawa Wilczka wprowadziła podmiot gospodarczy. Obecną terminologię ukształtowała ustawa wprowadzająca przepisy o Krajowym Rejestrze Sądowym, wracając do przedwojennej myśli prawnej.

Podstawową definicję sformułowano w art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców. Wskazuje ona, że chodzi o podmiot wykonujący działalność gospodarczą.

Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, a której ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą.

Ta definicja wyłącza podmioty prowadzące działalność, która nie ma gospodarczego charakteru – przykładem są kancelarie komornicze. Obejmuje natomiast wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, choć sama spółka cywilna nie jest tym podmiotem. Ustawa wyłącza również rolników indywidualnych w określonym zakresie.

Jak definiują to pojęcie inne ustawy?

Definicja z kodeksu cywilnego różni się od tej przyjętej w Prawie przedsiębiorców i ma szerszy zakres. Warto ją znać, bo wpływa na stosowanie wielu przepisów dotyczących odpowiedzialności, umów czy ochrony konsumentów.

Jak definiuje go kodeks cywilny?

Art. 431 kodeksu cywilnego obejmuje osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, które nie są osobami prawnymi, ale mają zdolność prawną, jeśli prowadzą we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Dzięki temu za takie podmioty uznaje się między innymi koła łowieckie, koła gospodyń wiejskich, publiczne instytucje kultury, parki narodowe oraz samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej.

W tej definicji mieszczą się także indywidualne gospodarstwa rolne oraz osoby fizyczne korzystające z działalności pozarejestrowej. Ta ostatnia jest dopuszczalna maksymalnie przez 60 miesięcy na mocy art. 5 Prawa przedsiębiorców. Nie jest też warunkiem wpis do CEIDG lub KRS.

Jak podchodzą do tego inne akty prawne?

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji traktuje jako ten podmiot każdego, kto uczestniczy w działalności gospodarczej, choćby ubocznie, prowadząc działalność zarobkową lub zawodową. Oznacza to, że decyduje faktyczne zaangażowanie w obrót gospodarczy, a nie tylko formalna rejestracja.

Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym idzie jeszcze dalej i obejmuje działalność niezorganizowaną i nieciągłą oraz osoby działające w imieniu lub na rzecz danego podmiotu. Z kolei ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów rozszerza krąg na usługi o charakterze użyteczności publicznej, osoby wykonujące zawód we własnym imieniu i na własny rachunek, osoby posiadające kontrolę nad co najmniej jednym takim podmiotem oraz związki przedsiębiorców. W praktyce mogą to być również stowarzyszenia, fundacje i partie polityczne. Takie ujęcie ma znaczenie przy ocenie praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.

Prawo własności przemysłowej mówi o osobie prowadzącej w celach zarobkowych działalność wytwórczą, budowlaną, handlową lub usługową. Prawo geologiczne i górnicze uznaje za ten podmiot posiadacza koncesji na działalność regulowaną tą ustawą.

Jakie obowiązki wiążą się z prowadzeniem firmy?

Głównym obowiązkiem jest rejestracja w odpowiednim rejestrze. Osoby fizyczne, w tym wspólnicy spółek cywilnych, podlegają wpisowi do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Osoby prawne i jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi muszą trafić do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego.

Różnice między tymi rejestrami przedstawia poniższa tabela:

Prawo przedsiębiorców wyróżnia też kategorie wielkości podmiotów: mikroprzedsiębiorcę, małego i średniego przedsiębiorcę. Ten podział wprowadza art. 7 ust. 1 Prawa przedsiębiorców. Te trzy grupy tworzą sektor MŚP, który obejmuje ponad 98% wszystkich działających podmiotów i wytwarza ponad połowę PKB państw członkowskich Unii Europejskiej. Pozostałą część rynku stanowią duże przedsiębiorstwa.

Jak założyć własną działalność?

Najpierw trzeba rozstrzygnąć, czy działalność będzie prowadzona jako osoba fizyczna, spółka cywilna, spółka osobowa czy kapitałowa. Od tego zależy wybór rejestru, zakres odpowiedzialności oraz sposób rozliczeń.

Działalność pozarejestrowa

Osoba fizyczna może prowadzić działalność bez rejestracji, jeśli spełnia warunki z art. 5 Prawa przedsiębiorców. Takie rozwiązanie jest dopuszczalne przez 60 miesięcy i nie wymaga wpisu do CEIDG. Warto przy tym uwzględnić, że działalność pozarejestrowa nie daje wszystkich uprawnień typowej firmy, a po przekroczeniu limitu czasu konieczna jest zwykła rejestracja.

Kroki rejestracji

W klasycznym scenariuszu należy wykonać następujące czynności:

1. ustalić formę prawną i ewentualnie zawrzeć umowę spółki,
2. określić przedmiot działalności wraz z kodami PKD,
3. złożyć wniosek w CEIDG albo rejestrze przedsiębiorców KRS,
4. uzyskać identyfikatory NIP i REGON oraz zgłosić się do ubezpieczeń społecznych,
5. w razie potrzeby dopełnić formalności związanych z VAT.

Czym jest status AEO w obrocie celnym?

Osoba prowadząca firmę, która na przykład importuje towary spoza Unii Europejskiej, może ubiegać się o status upoważnionego podmiotu. Określa się go skrótem AEO, który pochodzi od angielskiej nazwy Authorised Economic Operator. Status przyznaje się na wniosek złożony do organu celnego, a zasady jego uzyskania regulują unijne i krajowe prawo celne.

Posiadacz takiego statusu jest traktowany przez organy celne jako podmiot wiarygodny. Wiąże się to z wieloma przywilejami, których katalog zawierają przepisy unijnego prawa celnego. Inni uczestnicy obrotu również mogą postrzegać ten podmiot jako wiarygodnego partnera handlowego.

Status AEO przyznany przez jedno państwo członkowskie jest uznawany przez organy celne we wszystkich państwach członkowskich.

Jak złożyć wniosek o status AEO?

Wniosek o wydanie pozwolenia AEO składa się wyłącznie w formie elektronicznej. Obsługuje go Platforma Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych. Pomocne bywają także wytyczne, wyjaśnienia i komunikaty udostępniane przez administrację skarbową, w tym dokument „Upoważniony przedsiębiorca AEO” (DOCX, 16 kB). Wątpliwości można kierować do koordynatora do spraw uproszczeń we właściwej izbie administracji skarbowej lub na adres e-mail: [email protected].

Czy status AEO jest obowiązkowy?

Nie ma prawnego obowiązku uzyskania statusu AEO. To dobrowolne narzędzie dla firm, które chcą usprawnić obsługę celną i podnieść swoją wiarygodność w kontaktach z kontrahentami.